نگاه نگاه

خانه / آموزش و پرورش تطبيقي

نظام آموزشی پاکستان

رحيم آصفي املشي(سرپرست مدارس ایرانی شبه قاره)
۱۳۹۷/۰۸/۰۵
آموزش در پاکستان بدلیل گرایش های عمیق دینی و اسلامی به دو صورت رسمی و غیر رسمی ارایه می شود. شکل رسمی آموزش بصورت مدرسه ای (schools) که شامل مدارس دولتی (public schools) ، مدارس غیر دولتی یا خصوصی (private schools) و مدارس نظامی (army schools) است و شکل غیر رسمی آن که اتفاقا جمعیت قابل توجهی را شامل می شود، آموزش در مدارس اسلامی(madrassas) می است.

مطالعات تطبیقی آموزش و پرورش ، زمینه را برای انتقال و رفع مشکلات نظام آموزش و پرورش فراهم می کند و آگاهی از تغییرات و اصلاحاتی که در نظام های تربیتی کشورهای دیگر رخ داده است و مشکلاتی که آنان در اصلاح و توسعه آموزش و پرورش  داشته اند و آشنایی با روشها و تدابیری که برای حل این مشکلات به کار برده اند ، می تواند ما را در شناسایی مسائل آموزشی و اتخاذ تدابیر شایسته برای حل و فصل رضایت بخش آنها ، بهخصوص زمانی که در اندیشه بنیاد نهادن نظام نوین آموزشی هستیم ، یاری دهد. در همين راستا در هرشماره از نشريه الكترونيكي نگاه به بررسي و معرفي نظام آموزشي يكي از كشورهاي جهان پرداخته خواهد شد.

 

 

پاکستان یکی از کشورهای همسایه شرقی ایران است که مردم آن از نظر نژاد، زبان ، فرهنگ و اعتقادات اسلامی اشتراکات فراوانی با مردم ایران دارند. اسلام آباد پایتخت آن است و بجز جمهوری اسلامی ایران کشورهای افغانستان، چین و هندوستان نیز دیگر همسایگان پاکستان هستند. مساحت این کشور 881913 کیلومتر مربع است و بیش از 212 میلیون نفر جمعیت دارد که بیش از 97 درصد آنان مسلمان هستند. پاکستان در سال 1947میلادی از کشور هندوستان که در آن زمان مستعمره انگلستان بود مستقل شد و به کشوری با سیستم ایالتی و با حکومت جمهوری اسلامی تبدیل شد. زبان اصلی و محاوره ای  اردو و زبان دوم  نیز انگلیسی می باشد. پاکستان با میانگین سنی حدود 20 سال، یکی از جوانترین کشورهای جهان محسوب می شود که رشد جمعیتی اندکی بیش از 2 درصد را تحمل می نماید.

 

کلیات نظام آموزشی :

اگر منظور از سواد توانایی افراد در مهارتهای خواندن، نوشتن و محاسبه کردن باشد، در این صورت و بر اساس گزارش بخش آموزش یونسکو در سال 2012 میلادی نرخ بیسوادی در پاکستان79 درصد برآورد شده که رتبه 180 را از میان 221 کشور دنیا برای این کشور به ثبت رسانیده است. بر اساس همین آمار در سال 2012 نرخ بیسوادی گروه سنی 24-15 ساله 72 درصد، گروه سنی 44-25 ساله 57 درصد، گروه سنی 54-45 ساله 46 درصد و گروه سنی 64-55 ساله 38 درصد ثبت شده است.در چنین وضعیتی پاکستان عملکردی به مراتب ضعیف تر از کشورهای چین، ایران، نپال، سریلانکا، برونئی در همین حوزه داشته و از کشورهای افغانستان و بنگلادش بهتر عمل كرده است.

آموزش در پاکستان بدلیل گرایش های عمیق دینی و اسلامی به دو صورت رسمی و غیر رسمی ارایه می شود. شکل رسمی آموزش به صورت مدرسه ای (schools) که شامل مدارس دولتی (public schools) ، مدارس غیر دولتی یا خصوصی (private schools) و مدارس نظامی (army schools) است و شکل غیر رسمی آن که اتفاقا جمعیت قابل توجهی را شامل می شود، آموزش در مدارس اسلامی(madrassas) است. در آموزش‌های مدرسه ای فراگیران نزد خانواده بوده و در مدارس به یادگیری مشغول خواهند بود در حالی که ممکن است آموزش‌های اسلامی به صورت شبانه روزی و به دور از کانون خانواده ارایه شود. از آنجا که آموزشهای فوق بصورت رایگان و اجباری در اختیار قرار می گیرد و توان مالی اکثر خانواده ها ضعیف است، فراگیران بیشتر از آموزشهای اسلامی که بصورت شبانه روزی برگزار می گردد، استقبال می نمایند. در آموزشهای اسلامی ساعات آموزشی، دروس مورد نیاز برای آموزش، کتب آموزشی، اساتید و سایر زمینه های آموزشی توسط مدارس اسلامی تعیین می شوند.

 

نظام آموزشی پاکستان :

آموزش و پرورش (وزارت تعلیم و تربیت) در پاکستان شامل آموزشهای قبل از دانشگاه بوده و مستقل از آموزش عالی (وزارت کلچر و اعلی تربیت) است. آموزشهای قبل از دانشگاه تا قبل از سال 2010 میلادی بصورت متمرکز ارایه می شد. اما از آوریل 2010 میلادی بر اساس ماده 25 اصلاحیه 18قانون اساسی کشور که در این سال به تصویب رسید، نحوه اداره آموزش و ارایه خدمات آموزشی برای کلیه دانش آموزان بین سنین 5 تا 16 سال بصورت ایالتی شد.

آموزش و پرورش قبل از دانشگاه خود به بخشهای آموزش پیش دبستانی(pre-primary)، آموزش دبستانی (primary)در پایه های اول تا پنچم ، متوسطه اول (middle)در پایه های ششم تا هشتم و متوسطه دوم (high)در پایه های نهم و دهم و متوسطه عالی (intermadiate) در پایه های یازدهم و دوازدهم تقسیم می شود.

دانش آموزان از سن 5 سالگی وارد نظام ابتدایی شده پس از طی دوره 5 ساله ابتدایی ، وارد دوره متوسطه اول و سپس متوسطه دوم شده و در پایان پایه دهم، در آزمون جامع مربوط شرکت نموده و با کسب حد نصاب قبولی به اخذ گواهینامهScondary School Certificate (SSC) نایل می گردند. این مدرک نوعی دیپلم متوسطه تلقی می شود که اغلب برای ادامه تحصیل در دانشگاههای دولتی و رایگان با در نظر گرفتن شرایطی مورد استفاده قرار می گیرد. بنابر این فارغ التحصیلان مورد نظر یا اغلب وارد بازار کار
می شوند و یا اگر بدنبال ادامه تحصیل باشند دو مسیر زیر برای ادامه تحصیل آنان طراحی شده است.

  1. این دانش آموزان با استفاده از مدرکSSC و با احتساب ارزشیابی حاصل از نمرات کسب شده و دارا بودن حد نصاب ورود به دانشگاهی مشخص (کف نمره قبولی)، بصورت مستقیم در یکی از کالجهای وابسته به آن دانشگاه معرفی شده و ثبت نام می نمایند و با طی یک دوره 4 ساله آموزشی به اخذ گواهینامه Bachlor Degree یا کارشناسی نایل می گردند. تحصیل در کالج ها تابع شرایط دولتی بوده که اغلب نیز به صورت رایگان در اختیار قرار می گیرد.
  2. این دانش آموزان با مدرک SSC مستقیما به دوره های آموزشی کالجها وارد شده ( بدون ارزشیابی از نمرات کسب شده) و با گذراندن پایه های 11 و 12 و کسب موفقیت در آزمونهای مربوط فارغ التحصیل شده و به اخذ مدرک تحصیلی   Higher Secondary Certificate (HSC) نایلمی شوند. این مدرک نوعی فوق دیپلم محسوب می شود که هزینه های آن نیز بصورت شهریه دریافت می گردد.

تحصیل اجباری و رایگان (compelsury education) برای دوره 5 ساله ابتدایی (primary) و دوره 3 ساله متوسطه اول (middle) مجموعا برای 8 سال اول تحصیل در نظر گرفته شده است که به آن آموزش عمومی (General education) نیز گفته می شود.

در نمودار زیر مسیر تحصیلی دانش آموزان پاکستانی بر اساس سن ورود دانش آموزان و پایه و دوره تحصیلی از اول ابتدایی تا پایان دوره دکترای مشاهده می شود که از 5 سالگی آغاز شده و حداقل تا ابتدای21 سالگی بطول می انجامد.

 

 

نوآموزان در سنین بین 4 تا 5 سالگی بمدت 6 ماه دوره پیش دبستانی را پشت سر می گذارند. آموزش این دوره نیز اجباری و رایگان است. اما قبل از این دوره نیز آموزشهای مهد کودکها پیش بینی شده است که می تواند حدود یک سال بطول بیانجامد. در این صورت خانواده ها با ارایه این مدرک نیز خواهند توانست دانش آموزان را در دوره ابتدایی ثبت نام نمایند.

همانطور که ملاحظه می شود سیستم آموزشی پاکستان در قبل از دانشگاه بصورت 2+2+3+5 طراحی شده است. یعنی آموزشهای فوق شامل 5 سال ابتدایی PrimeryStage، 3 سال متوسطه اول Middel Stage (که این 8 سال آموزش عمومی، اجباری و رایگان را تشکیل می دهد)، 2 سال متوسطه دوم High Stage (که در پایان به اخذ دیپلم SSC می انجامد) و 2 سال متوسطه عالی Intermediate Stage یا کالج های آموزشی (که در پایان به اخذ دیپلم HSC می انجامد)است.

 

آموزشهای فنی :

در مورد دبیرستانهای فنی در حال حاضر در هر منطقه 5 دبیرستان فنی پسرانه و 5 دبیرستان فنی دخترانه انتخاب شده که مجموعا 1200 دبیرستان فنی را شامل می گردد. فراگیران از پایه هفتم (یازده سالگی) می توانند وارد آموزشهای فنی و حرفه ای شده و پس از دو سال آموزش دیپلم فنی حرفه ای دریافت نمایند و یا اینکه با ادامه این آموزشها برای دو سال دیگر تا چهارده سالگی به دریافت گواهی فوق دیپلم مهارتهای شغلی و یا مدرک معلم فنی حرفه ای نایل آیند.

 

برنامه درسی دانش آموزان پاکستان :

محتوای درسی دوره ابتدایی شامل دروسی مانند زبان اول، زبان دوم، شنیدن و صحبت کردن، خواندن، نوشتن، ریاضیات، علوم اسلامی، تربیت بدنی، علوم تجربی، علوم اجتماعی و فرهنگ، علوم هنری و کارعملی می باشد.

محتوای درسی دوره متوسطه اول شامل گفتارهایی به زبان اردو، انگلیسی، ریاضیات، علوم، مطالعات اجتماعی، مطالعات اسلامی است. که غیرمسلمانان از خواندن درس مطالعات اسلامی معاف بوده و بجای آن اخلاق را می گذرانند.

محتوای درسی دوره متوسطه دوم با توجه به رشته تحصیلی دانش آموزان که یکی از رشته های علوم تجربی، علوم انسانی یا علوم فنی می باشد، انجام می شود. اما همه رشته ها دروسی مانند زیان انگلیسی، اردو، علوم اسلامی، مطالعات در مورد پاکستان و ریاضیات را پشت سر می گذارند. بعلاوه دانش آموزان رشته علوم تجربی دروسی مانند فیزیک، شیمی، زیست شناسی، علوم کامپیوتر و موضوعات فنی، دانش آموزان رشته علوم طبیعی دروسی مانند علوم طبیعی بهمراه دو موضوع انتخابی که یکی از آنها فنی نیز باشد و دانش آموزان رشته فنی دروسی مانند علوم عمومی و دو موضوع انتخابی فنی را مطالعه می نمایند.

 

تعطیلات مدارس :

مدارس در پاکستان در طول یکسال تحصیلی حدود 10 هفته تعطیل می باشند. عمده تعطیلات در دو قسمت سال توزیع شده اند. بخش اول تعطیلات تابستانه که معمولا از ابتدای ماه جولاي تا اوايل ماه آگوست میلادی بطول می انجامد و بخش دوم تعطیلات زمستانه که از اواسط ماه ژانويه شروع مي شود و تا اواخر ماه ژانویه ادامه دارد. لازم به ذکر است که با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی ایالتهای مختلف، توزیع استفاده از تعطیلات تابستانه و زمستانه در سقف 10 هفته متفاوت خواهد بود، مثلا در ایالتهایی مانند بلوچستان بدلیل گرم بودن هوا تعطیلات زمستانه طولانی تر از تعطیلات تابستانه در نظر گرفته شده است و به همان نسبت تعداد روزهای تعطیلات تابستانه کاهش می یابد.

 

وضعیت افت تحصیلی :

نرخ افت تحصیلی در دوره ابتدایی به ویژه در پایه های اول و دوم بسیار بالامی باشد. بر اساس اطلاعات موجود تنها 63 درصد دانش آموزان، دوره ابتدایی را طی می نمایند و بر همین اساس تنها 68 درصد پسران و 72 درصد دختران قادر خواهند بود به از پایه اول ابتدایی به پایه پنجم ابتدایی برسند. همچنین بر اساس آمار، حدود 63 درصد از دانش آموزان سنین 13-11 ساله که باید در دوره متوسطه دوم باشند بدلیل عدم موفقیت تحصیلی در یک دوره قبل حضور دارند. همچنین بر همین اساس حدود 44 درصد از دانش آموزان 15-14 ساله که باید در دوره متوسطه عالی باشند به دلیل عدم موفقیت تحصیلی در یک دوره قبل مشغول تحصیل می باشند.

آمارها در سال 2012 نشان میدهد که بجز 6/2 میلیون دانش آموز دوره عمومی و 9/2 میلیون دانش آموز دوره متوسطه و 5/1 میلیون دانش آموز و دانشجوی مشغول به تحصیل در کالج ها و دانشگاههای پاکستان، 75/3 میلیون دانش آموز دیگر در سطوح ابتدایی تا دانشگاه مشغول به تحصیل می باشند.

بر این اساس فقط 3 درصد دانش آموزان قادر خواهند بود به سطح کالج و بالاتربرسند و تنها یک درصد دانش آموزان می توانند تحصیلات دانشگاهی را طی نمایند. همچنین 75 درصد دانش آموزان در پاکستان قبل از رسیدن به پایه 10 مدارس را ترک می نمایند.

این گزارشها حاکی است که در ایالت سند 72 درصد و در ایالت بلوچستان 78 درصد دانش آموزان در سنین دانش آموزی (5 سال تا 16 سال) بین 3 تا 5 سال به مدرسه نمی روند.

 

نسبت جنسیتی در مدارس :

نسبت جنسیتی پسران به دختران در دوره ابتدایی 10 به 4 است. یعنی در دوره ابتدایی به ازای هر 10 دانش آموز پسر، 4 دانش آموز دختر موجود می باشد.بر اساس آمار مربوط به سال 2004-2003 میلادی پاکستان حدود بیش از 155000 واحد آموزشی دوره ابتدایی داشته که از این تعداد 74000 واحد آموزشی پسرانه و 81000 واحد آمورشی دخترانه و مختلط بوده اند و در مجموع بیش از 19/8 میلیون دانش آموز در آن ثبت نام نموده اند. اگرچه در سالهای اخیر نرخ ثبت نام دختران در مدارس رشد نشان داده است، اما هنوز پسران در این شاخص بالاتر قرار دارند. پسران هنوز 72 درصد دانش آموزان در دوره ابتدایی و 64 درصد دانش آموزان در دوره متوسطه را تشکیل میدهند. در این مورد دولت با استفاده از اعطاي بورس تحصیلی و تحویل کتب درسی رایگان به دختران سعی در افزایش تعداد دانش آموزان دختر در نظام آموزشی دارد.

 

سهم آموزش از GDP :

پاکستان  حدود  1/6 درصد تولید ناخالص داخلی GDP را به آموزش تخصیص می دهد در حالی که کارشناسان بین المللی اعتقاد دارند این درصد حداقل باید معادل 7 باشد.

 

حجم آماري موجود:

بر اساس آمارهاي موجود در سال 2016 -2015در پاكستان در مجموع 303426 واحد آموزشي داير بوده است كه 191065 واحد آن دولتي و 112381 واحد آن غير دولتي بوده اند و در مجموع 47491260 دانش آموز در سيستم ثبت شده اند كه 27690000 معادل 56 درصد آنان پسر و بقيه شامل 19800000 نفر معادل 44 درصد دانش آموزان دختر بوده اند. از طرف ديگر تعداد 1723790 معلم در نظام آموزش و پرورش پاكستان مشغول به كار هستند كه 59 درصد آنان زن و 41 درصد آنان مرد مي باشند.

 

سهم مشارکتهای بخش خصوصی در آموزش :

در کل 42 درصد دانش آموزان در پاکستان در مدارس غیردولتی مشغول تحصیل می باشند. خانواده هایی که درآمد ماهیانه آنان بیشتر از متوسط جامعه است در صورت توانایی اقتصادی برای ثبت نام فرزندان خود به مدارس غیر دولتی مراجعه می نمایند اما متاسفانه برخی از این مدارس خدماتی بیش از مدارس دولتی ارایه نمی دهند. با این وجود 37 درصد دانش آموزان دوره متوسطه اول، 30 درصد دانش آموزان متوسطه دوم و 64 درصد دانش آموزان متوسطه عالی بصورت غیر دولتی ثبت نام شده اند.

 

جذب و آموزش معلمان :

جذب معلمان هرگز کیفیت لازم برای آموزش را ندارد چرا که اولا دانشجویان قویتر برای سایر رشته های دانشگاهی اقدام می نمایند و آنهایی که از دانش و هوش کمتری برخوردار هستند برای جذب بعنوان معلم متقاضی می شوند و از طرف دیگر نظام آموزشی قادر به آموزش مناسب و توانمندسازی معلمان برای تدریس بهتر نمی باشد. عامل فقر اقتصادی موجب می شود که دانش آموزان بیشتر در مدارس دینی و یا مدارسی که بصورت رایگان و شبانه روزی اداره می شوند، ثبت نام نمایند.

 

مهمترین مشکلات آموزشی :

مهمترین مشکلاتی که آموزش و پرورش پاکستان با آن دست و پنجه نرم می نماید عبارتند از کمبود شدید فضای آموزشی، کمبود تجهیزات آموزشی در مدارس و کلاسهای درس، کمبود معلم بویژه در مناطق دور افتاده، ناکارآمد بودن معلمان در تدریس، کمبود منابع آموزشی و در دسترس نبودن کتب درسی.

 

 

منابع :

 

http://unesdoc.unesco.org/images/0025/002595/259549e.pdf

https://www.slideshare.net/GULAMEKHAJAWAMASOOM/report-on-education-system-of-pakistan

https://norric.org/files/education-systems/Pakista

 

کلید واژه ها : مدرسه, نظام آموزشي, پاكستان

تاثیر انواع مزاج بر مشکل دانش آموزان دارای اختلال نقص توجه -...

سكينه پورمرتضي(كارشناس گروه هاي آموزش ابتدايي)

اختلال یادگیری ویژه در كودكان

مرضيه عزيزي(معاون آموزشي اداره آموزش و پرورش استثنایی شهر تهران )

مددکاران اجتماعی، غایبین مدارس

ناهيد سنقري(مددكار اجتماعي)

نظام آموزش و پرورش کشور هندوستان

رحيم آصفي املشي(سرپرست مدارس ایرانی شبه قاره)

اصرار بر تحریف یک واقعیت....

رضا کچوئیان جوادی (معاون نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت و استاد دانشگاه)

تاثير رسانه بر خشونت - بخش دوم

تحريريه نگاه(نشريه نگاه)

تاثير رسانه بر خشونت - بخش اول

طاهره جعفري(دكتري رسانه )

ارسال نظرات