نگاه نگاه

خانه / مدرسه و جامعه

کتابهایی چون روغن، شامپو و برنج ...

سپیده چمن‌آرا (نویسنده کتاب‌های کودک و نوجوان)
۱۳۹۷/۱۱/۰۷
سپیده چمن‌آرا سال‌هاست که در حوزه آموزش ریاضی خصوصاً در مجله برهان ریاضی ویژه دوره اول متوسطه فعالیت می‌کند. این یادداشت در واقع گزارشگونهای از وضعیت کتابهای کمکدرسی ریاضی است که او به بهانه بازدید از نمایشگاه کتاب تهران و سالن ناشران آموزشی، نوشته است. از نگاه او، ناشران کتاب‌های کمک‌درسی، یا بهتر است گفته شود برخی از این ناشران، حرمت و شأن کتاب و نشر را شکسته‌اند و از واژه‌هایی برای تبلیغ و معرفی و فروش محصولات خود مدد می‌گیرند، که فروشندگان روغن و شامپو و برنج از آن استفاده می‌کنند

در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران هستم. مانند هر سال رفته‌ام سری بزنم و ببینم چه کتاب‌هایی به تازگی چاپ شده‌اند. همچنین سراغی بگیرم از ناشران قدیمی که سال‌هاست در حوزة آموزش ‌بنام و مطرح هستند، ولی همچنان در نمایشگاه‌های کتاب، در غرفه‌های ناشران عادی حضور دارند. این دو سه ناشر غرفه‌هایشان کم‌وبیش پُرمراجعه است و همیشه حرفی برای گفتن داشته‌اند.

کمی از سالن ناشران عادی دور می‌شوم و می‌روم به سمت سالن‌های ناشران آموزشی. کم‌کم ازدحام جمعیت بیشتر و بیشتر می‌شود. گویی وارد دنیایی دیگر شده‌ام! صف‌های طولانی سفارش کتاب، صف‌های خرید و پرداخت صندوق، همهمه و هیاهو، پوسترهای عجیب و غریب، واژه‌های متفاوت برای تبلیغ غرفه یا یک کتاب یا مجموعة کتابی خاص، و ... ظاهراً دنیای «کمک‌درسی» با دنیای نشر و کتاب بسیار تفاوت دارد.

شاید بگویید: خُب باید هم متفاوت باشد! کتابی که قرار است به‌صورت تخصصی به کمکِ آموزشِ کودکان و نوجوانان و جوانان بیاید، با یک کتاب عمومی برای مطالعه قطعاً تفاوت دارد، و ناشرش هم با یک ناشر عادی. ولی مگر ناشری که به‌صورت تخصصی برای احیای فرهنگ ایران و ایرانی، به چاپ کتاب‌های نفیس دست می‌زند، یا ناشری که به‌صورت تخصصی کتاب‌های تألیفی یا ترجمه‌ای فلسفه را منتشر می‌کند، یا ناشری که فقط در حوزة کودک کار می‌کند، کار تخصصی نمی‌کنند؟ خب این‌ها هم دارند کار تخصصی می‌کنند و به‌هرحال با ناشران عادی که تخصصی کار نمی‌کنند، تفاوت‌هایی دارند. ولی این همه تفاوت در حوزة کمک‌درسی، چرا؟ آنقدر که حتی واژه‌هایی که برای تبلیغ و معرفی به کار می‌روند، این قدر عجیب و دور از دنیای کتاب باشند؟ و شاید بیشتر نزدیک به دنیای کالاهای مصرفی، مانند روغن، شامپو و برنج؟!

آری! کتاب کمک‌درسی با کتاب معمولی تفاوت دارد و اتفاقاً نوشتن آن خیلی‌خیلی دشوارتر از نوشتن یک کتاب عادی است. به تک‌تک کلمات آن باید فکر کرد، به محتوای آشکار و پنهانی که مطالعة آن به دانش‌آموز می‌دهد، باید توجه داشت، به فرهنگ آموزشی زیرپوستی آن باید حواسمان باشد؛ و خلاصه نوشتن چنین کتابی، از تدریس هم سخت‌تر است. مخاطب تدریس یک معلم، سی چهل نفر هستند؛ اما مخاطب هریک از این کتاب‌های کمک‌درسی، به صدها هزار نفر می‌رسند.

هنوز میان همهمة آدم‌ها در غرفه‌های کمک‌درسی هستم. کتاب‌های مربوط به ریاضی دورة اول متوسطة بعضی از ناشران را برمی‌دارم و فقط روی جلدهایشان را می‌خوانم: «لقمه تیزهوشان 100 نکتة ریاضی هشتم هندسه»؛ «پرش معدل ریاضی 9»؛ «کتاب کار ریاضی پایة 7ـ اُم یک قدم تا 20»؛ «با استفاده از نرم‌افزار واقعیت افزوده جواب تو مشتته دفتر ریاضی هشتم»؛ «آپ ریاضی 7»؛ «کتاب‌های روبیک کتاب آموزش و تمرین ریاضی پایة نهم درس‌نامة کامل و جامع نمونة سؤالات بدون ‌پاسخ حل مثال‌های مفهومی»؛ «ریاضی نهم آس»؛ «40قدم همراه با اپلیکیشن رایگان 124 درس‌نامة آموزشی 988 پرسش چهارگزینه‌ای 1200 دقیقه فیلم آموزشی»؛ «مجموعة کتاب‌های آیکیو ویژة دانش‌آموزان برتر آموزش کامل+ تست‌های مدارس برتر و سری IQ»؛ «تابستانه اولین کتاب با قابلیت دریافت کارنامه ویژه کار در تابستان هفتم به هشتم»؛ «کتاب کار و تمرین ریاضی 8 درس‌نامه تمرین‌های فراوان و گوناگون پرسش‌های استاندارد چندگزینه‌ای و بیش از این‌ها برای چیرگی بر مفاهیم درسی»؛ «بانک سؤال هوش و استعداد تحلیلی نهم»؛ و ...

بگذارید هیچ‌چیز دربارة محتوای کتاب‌هایی که واژگان روی جلدهای آن‌ها این‌ها هستند، نگویم. حتی دربارة فرهنگ یاددهی‌ـ‌یادگیری و عادت‌هایی که در آموزش این مملکت ایجاد کرده‌اند و می‌کنند نیز هیچ نمی‌گویم. تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!

به راستی به کجا داریم می‌رویم؟

کلید واژه ها : آموزش و پروروش, دانش آموز

نيروي انساني توانمند و اماكن مناسب؛ راه‌حل‌های آموزش‌وپرورش ...

معصومه بيات(معاون برنامه‌ريزي و مخاطب پژوهي مركز اطلاع رساني و روابط عمومي)

مدرسه محوري يا هژموني كاركرد مدارس

عباس شكوري شالدهي(پژوهشگر تعليم و تربيت)

منابع انساني ركن مهم تحول و حوزه پرورشي پيشرو و متفاوت نسبت...

عليرضا كاظمي(معاون پرورشي و فرهنگي وزارت‌ آموزش و پرورش)

ما هم ضرب المثل می‌شویم؟

احمد عربلو(نویسنده کتاب‌های کودک و نوجوان)

در سودای، شکستن دست سوداگران کتاب‌های کمک‌درسی

بابک نیک‌طلب(شاعر و کارشناس ادبیات کودک ونوجوان)

کتابهایی چون روغن، شامپو و برنج ...

سپیده چمن‌آرا (نویسنده کتاب‌های کودک و نوجوان)

آفات فست‌فودهای آموزشی یا بازار یوسف‌های ارزان

حبیب یوسف‌زاده (نویسنده و مترجم کتاب‌های کودک و نوجوان)

مدرسه محوري يا هژموني كاركرد مدارس

عباس شكوري شالدهي(پژوهشگر تعليم و تربيت)

منابع انساني ركن مهم تحول و حوزه پرورشي پيشرو و متفاوت نسبت...

عليرضا كاظمي(معاون پرورشي و فرهنگي وزارت‌ آموزش و پرورش)

کلینیک رایانه

مسلم ملکی( دبير هنرستان کاردانش عشایری و شبانه روزی شهدای شاه صاحب )

ارسال نظرات